ప్రజా ఉద్యమాల ముందు తలవంచిన ప్రధానులు …..

ఎమర్జెన్సీ నుంచి రైతు చట్టాల వరకు.
హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం నుంచి నీట్‌ వివాదం వరకు
ప్రజా ఒత్తిడికి మారిన ప్రభుత్వ నిర్ణయాలు

కోల్ బెల్ట్ న్యూస్ ప్రతినిధి:

భారతదేశంలో ప్రజా ఉద్యమాలకు సుదీర్ఘ చరిత్ర ఉంది. దేశ స్వాతంత్య్ర పోరాటం నుంచి నేటి వరకు ప్రజల ఆందోళనలు ప్రభుత్వ విధానాలపై గణనీయమైన ప్రభావం చూపుతున్నాయి. అనేక సందర్భాల్లో ప్రజా వ్యతిరేకత కారణంగా ప్రభుత్వాలు తమ నిర్ణయాలను వెనక్కి తీసుకోవాల్సి వచ్చింది. మరికొన్ని సందర్భాల్లో ప్రజా ఆగ్రహం ఎన్నికల్లో అధికార మార్పుకు కూడా దారితీసింది.

ఎమర్జెన్సీ – కాంగ్రెస్‌కు చారిత్రక పరాజయం….

1975 జూన్‌ 25న అప్పటి ప్రధాని ఇందిరా గాంధీ దేశంలో అంతర్గత అత్యవసర పరిస్థితి (ఎమర్జెన్సీ)ని ప్రకటించారు. జయప్రకాశ్‌ నారాయణ్‌ నాయకత్వంలోని “సంపూర్ణ విప్లవ” ఉద్యమం, అలహాబాద్‌ హైకోర్టు తీర్పు, పెరుగుతున్న రాజకీయ వ్యతిరేకత వంటి పరిణామాల నేపథ్యంలో ఈ నిర్ణయం తీసుకున్నారు. ఎమర్జెన్సీ కాలంలో పత్రికలపై సెన్సార్‌, ప్రతిపక్ష నాయకుల అరెస్టులు, బలవంతపు కుటుంబ నియంత్రణ చర్యలు అమలు చేయడంతో ప్రజాస్వామ్య హక్కులపై తీవ్ర విమర్శలు వచ్చాయి. అనంతరం 1977 మార్చిలో ఎమర్జెన్సీని ఉపసంహరించి ఎన్నికలు నిర్వహించగా, కాంగ్రెస్‌ పార్టీ ఘోర పరాజయం పాలైంది. కేంద్రంలో తొలిసారిగా కాంగ్రెస్‌ యేతర జనతా పార్టీ ప్రభుత్వం అధికారంలోకి వచ్చింది.

హిందీ వ్యతిరేక ఉద్యమం ….
1965లో తమిళనాడులో హిందీని తప్పనిసరి చేయడాన్ని వ్యతిరేకిస్తూ విద్యార్థులు, ప్రజలు భారీ స్థాయిలో ఉద్యమించారు. ఈ నిరసనలు రాష్ట్రవ్యాప్తంగా తీవ్ర ఉద్రిక్తతలకు దారితీశాయి. పరిస్థితులను దృష్టిలో ఉంచుకుని అప్పటి ప్రధాని లాల్‌బహదూర్‌ శాస్త్రి ఆకాశవాణి ద్వారా ప్రసంగించి, ఆంగ్ల భాష కొనసాగుతుందని హామీ ఇచ్చారు. దీంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం తన భాషా విధానంలో మార్పులు చేసింది.

షాబానో కేసు….
1985లో సుప్రీంకోర్టు ఇచ్చిన షాబానో కేసు తీర్పుపై కొన్ని ముస్లిం సంప్రదాయవాద వర్గాల నుంచి తీవ్ర అభ్యంతరాలు వ్యక్తమయ్యాయి. ఈ నేపథ్యంలో అప్పటి ప్రధాని రాజీవ్‌ గాంధీ ప్రభుత్వం 1986లో ముస్లిం మహిళల (వివాహ విరమణ హక్కుల రక్షణ) చట్టాన్ని తీసుకువచ్చింది. ఈ పరిణామం కూడా నిర్దిష్ట వర్గాల ఒత్తిడికి ప్రభుత్వం స్పందించిన ఉదాహరణగా నిలిచింది.

భూసేకరణ, రైతు చట్టాలు….
భూసేకరణ చట్ట సవరణలపై రైతు సంఘాలు, ప్రతిపక్షాల నుంచి తీవ్ర నిరసనలు వ్యక్తం కావడంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం ప్రతిపాదించిన కఠిన మార్పులను అమలు చేయకుండా వెనక్కి తగ్గింది. అలాగే 2020లో కేంద్ర ప్రభుత్వం తీసుకొచ్చిన మూడు వ్యవసాయ చట్టాలకు వ్యతిరేకంగా దేశవ్యాప్తంగా రైతులు ఏడాదికిపైగా ఉద్యమం చేపట్టారు. దీర్ఘకాలిక ఆందోళనల అనంతరం 2021లో ప్రధాని నరేంద్ర మోదీ మూడు వ్యవసాయ చట్టాలను ఉపసంహరించుకుంటున్నట్లు ప్రకటించి, రైతులకు బహిరంగంగా క్షమాపణలు తెలిపారు.

నీట్‌ వివాదం ….
దేశవ్యాప్తంగా వైద్య విద్య ప్రవేశాలకు నిర్వహించే నీట్‌ పరీక్షకు సంబంధించి వరుసగా ప్రశ్నపత్రం లీక్‌ ఆరోపణలు తీవ్ర చర్చకు దారితీశాయి. పరీక్షల పారదర్శకతపై సందేహాలు వ్యక్తమవడంతో విద్యార్థులు, తల్లిదండ్రులు దేశవ్యాప్తంగా నిరసనలు చేపట్టారు. ఈ అంశంపై రాజకీయ విమర్శలు, ప్రజా ఒత్తిడి పెరగడంతో కేంద్ర ప్రభుత్వం వివరణలు ఇవ్వాల్సి వచ్చింది. విద్యా వ్యవస్థలో పారదర్శకత, బాధ్యతపై దేశవ్యాప్తంగా చర్చ నెలకొంది.

ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజలే అంతిమ నిర్ణేతలు….
భారత ప్రజాస్వామ్య చరిత్రను పరిశీలిస్తే ప్రజా ఉద్యమాలు కేవలం నిరసనలకే పరిమితం కాకుండా ప్రభుత్వ విధానాలను ప్రభావితం చేసిన సందర్భాలు అనేకం కనిపిస్తాయి. ఎమర్జెన్సీ నుంచి రైతు ఉద్యమాల వరకు, భాషా విధానం నుంచి విద్యా వ్యవస్థ వరకు ప్రజల స్వరం ప్రభుత్వ నిర్ణయాలను మార్చగల శక్తిగా పలుమార్లు నిరూపితమైంది. ప్రజాస్వామ్యంలో ప్రజాభిప్రాయమే ప్రభుత్వాలకు మార్గదర్శకమనే విషయాన్ని ఈ సంఘటనలు స్పష్టం చేస్తున్నాయి